Giải vô địch bóng đá ASEAN (trước đây gọi là AFF Championship) là giải đấu bóng đá giữa các đội tuyển nam đại diện các quốc gia thuộc khu vực Đông Nam Á do Liên đoàn bóng đá ASEAN (AFF) tổ chức. Giải đấu được thành lập năm 1996 tại Singapore với sự tham gia của đầy đủ 10 đội tuyển trong khu vực. Giải đấu diễn ra hai năm một lần vào các năm chẵn và được FIFA công nhận là giải đấu quốc tế hạng 'A' với các trận đấu được ghi nhận điểm xếp hạng FIFA kể từ năm 1996. Qua 15 lần tổ chức, Thái Lan là đội tuyển thành công nhất với 7 chức vô địch, tiếp theo là Singapore (4 lần), Việt Nam (3 lần) và Malaysia (1 lần).
Tổng quan giải đấu
Thông tin cơ bản
Tên chính thức của giải đấu hiện tại là Giải vô địch bóng đá ASEAN (ASEAN Championship), trước đây được biết đến với tên gọi AFF Championship. Giải đấu được thành lập năm 1996 và do Liên đoàn bóng đá ASEAN (AFF) tổ chức.
Giải đấu bao gồm các quốc gia thuộc khu vực Đông Nam Á với sự tham gia của đầy đủ 10 đội tuyển thành viên AFF. Đây là giải đấu hàng đầu dành cho các đội tuyển quốc gia trong khu vực và được FIFA công nhận là giải đấu quốc tế hạng 'A'.
Thể thức thi đấu
Giải đấu được tổ chức hai năm một lần vào các năm chẵn, ngoại trừ các năm 2007 (trùng với thời điểm diễn ra Đại hội Thể thao châu Á 2006) và 2020 (bị hoãn sang năm 2021 do đại dịch COVID-19).
Từ năm 1996, giải đấu được tổ chức theo thể thức thông thường tại một quốc gia chủ nhà với một vòng bảng và một vòng đấu loại trực tiếp. Các đội được chia làm hai bảng thi đấu vòng tròn một lượt, chọn hai đội đứng đầu mỗi bảng vào vòng bán kết.
Từ năm 2004 đến 2016, vòng bảng được đồng đăng cai bởi hai quốc gia, mỗi nước làm chủ nhà của một bảng. Vòng loại trực tiếp được thay đổi sang thể thức hai lượt trên sân nhà và sân khách.
Kể từ năm 2018, toàn bộ giải đấu được diễn ra theo thể thức sân nhà–sân khách. 10 đội tuyển tại vòng bảng được chia làm hai bảng 5 đội và đá một lượt 4 trận, trong đó mỗi đội tuyển thi đấu hai trận trên sân nhà và hai trận trên sân khách.
Lịch sử & Sự phát triển
Thành lập và những năm đầu
Năm 1996, giải lần đầu tiên được tổ chức tại Singapore với sự tham gia của đầy đủ 10 đội tuyển trong khu vực Đông Nam Á. Thái Lan trở thành nhà vô địch đầu tiên của giải đấu sau khi đánh bại Malaysia 1–0 trong trận chung kết.
Giải đấu được thành lập với tên gọi Tiger Cup, sau khi hãng bia Tiger Beer của Asia Pacific Breweries có trụ sở tại Singapore tài trợ cho giải đấu từ năm 1996 cho đến năm 2004.
Những cải cách và tái cấu trúc lớn
Năm 2006, do chậm trễ trong việc tìm kiếm nhà tài trợ sau sự rút lui của Bia Tiger và trùng lịch thi đấu của Đại hội Thể thao châu Á 2006, giải đấu được lùi sang tháng 1 năm 2007 mà không có tên nhà tài trợ gắn kèm tên giải đấu.
Năm 2008, hãng xe hơi Nhật Bản Suzuki đã mua bản quyền đặt tên cho giải đấu, và giải đấu được đổi tên thành AFF Suzuki Cup cho đến năm 2020. Năm 2022, Mitsubishi Electric trở thành nhà tài trợ chính mới của giải.
Năm 2024, AFF đổi tên giải đấu từ AFF Championship thành ASEAN Championship, nhưng tên kèm theo nhà tài trợ được giữ nguyên.
Những phát triển gần đây
Năm 2016, giải đấu đã được FIFA công nhận là một giải giao hữu chính thức với các trận đấu quốc tế hạng A và được tính điểm trên bảng xếp hạng của FIFA nhưng chỉ với hệ số 5.
Năm 2020, do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 tại Đông Nam Á, giải đã không thể tổ chức đúng như kế hoạch ban đầu, khi bị hoãn đến cuối năm 2021 và tổ chức tập trung tại Singapore.
Các đội bóng nổi bật & Kỷ lục
Các câu lạc bộ thành công nhất
Qua 15 lần tổ chức, Thái Lan là đội tuyển thành công nhất giải đấu với 7 chức vô địch. Ba đội tuyển khác đã từng đăng quang ở ngôi vị cao nhất của khu vực là Singapore (4 lần), Việt Nam (3 lần) và Malaysia (1 lần).
Úc – thành viên đầy đủ chính thức của AFF từ năm 2013 – chưa từng tham dự giải đấu này do có đẳng cấp vượt trội so với mặt bằng chung của bóng đá Đông Nam Á.
Kỷ lục vô địch
Trong lần tổ chức gần nhất vào năm 2024, Việt Nam đã lên ngôi vô địch sau khi đánh bại Thái Lan với tổng tỷ số 5–3 trong hai lượt trận chung kết.
Bốn đội tuyển lọt vào bán kết năm 1996 được vào thẳng vòng chung kết của giải đấu tiếp theo, trong khi sáu đội còn lại phải thi đấu vòng loại để giành bốn vị trí cuối cùng.
Tác động văn hóa & Các cuộc đối đầu
Tác động kinh tế và xã hội
Công ty tiếp thị thể thao, truyền thông và quản lý sự kiện Sportfive (trước đây là Lagardère Sports) đã tham gia giải đấu kể từ lần đầu tiên tổ chức vào năm 1996.
Giải đấu đã trải qua nhiều lần thay đổi nhà tài trợ, từ Tiger Beer (1996-2004), đến Suzuki (2008-2020), Mitsubishi Electric (2022-2024), và gần đây nhất là Hyundai (2025).
Mùa giải hiện tại & Tương lai
Nhà vô địch hiện tại
Trong lần tổ chức gần nhất vào năm 2024, Việt Nam đã lên ngôi vô địch sau khi đánh bại Thái Lan với tổng tỷ số 5–3 trong hai lượt trận chung kết.
Những thay đổi đáng chú ý
Đến năm 2024, luật bàn thắng sân khách chính thức bị bãi bỏ khỏi giải đấu. Vào ngày 29 tháng 2 năm 2024, AFF và Mitsubishi Electric đã ra mắt logo và nhận diện thương hiệu mới cho giải đấu.
Kế hoạch tương lai
Năm 2025, AFF đã công bố Công ty xe hơi Hyundai là nhà tài trợ chính tiếp theo cho giải đấu, đổi tên thành ASEAN Hyundai Cup.