Copa América là giải đấu bóng đá nam dành cho các đội tuyển quốc gia thuộc khu vực Nam Mỹ, được thành lập vào năm 1916 và tổ chức bởi CONMEBOL. Đây là giải đấu bóng đá cấp châu lục lâu đời nhất thế giới với 48 lần tổ chức, hiện có 12 đội tham dự (10 đội CONMEBOL và 2 đội khách mời). Argentina là đội vô địch nhiều nhất với 16 lần lên ngôi và đang là đương kim vô địch. Giải đấu được tổ chức 4 năm một lần theo chu kỳ hiện tại, với hệ thống vòng bảng và loại trực tiếp.
Tổng quan giải đấu
Thông tin cơ bản
Tên chính thức và tên gọi thông dụng: - Tên chính thức: CONMEBOL Copa América - Tên gọi trước 1975: Campeonato Sudamericano de Fútbol (Giải vô địch bóng đá Nam Mỹ) - Tên gọi thông dụng: Copa América
Năm thành lập và lịch sử: Copa América được thành lập năm 1916 tại Argentina để kỷ niệm 100 năm Cách mạng Tháng Năm. Giải đấu đầu tiên có sự tham gia của Argentina, Chile, Uruguay và Brasil.
Cơ quan tổ chức: CONMEBOL (Liên đoàn bóng đá Nam Mỹ), được thành lập ngày 9 tháng 7 năm 1916.
Quốc gia/khu vực: Khu vực Nam Mỹ, bao gồm 10 quốc gia thành viên CONMEBOL.
Số đội hiện tại: 12 đội (10 đội CONMEBOL + 2 đội khách mời từ các khu vực khác)
Cấp độ trong hệ thống bóng đá: Giải đấu cấp châu lục cao nhất dành cho các đội tuyển quốc gia Nam Mỹ.
Thể thức thi đấu
Cấu trúc mùa giải: Giải đấu được tổ chức trong khoảng một tháng tại quốc gia chủ nhà, hiện tại theo chu kỳ 4 năm một lần.
Thể thức thi đấu: - Vòng bảng: 3 bảng, mỗi bảng 4 đội, thi đấu vòng tròn một lượt - Vòng loại trực tiếp: Tứ kết, bán kết, chung kết (đá một trận duy nhất)
Hệ thống thăng hạng/xuống hạng: Không áp dụng (giải đấu dành cho đội tuyển quốc gia).
Thể thức playoff hoặc chung kết: Hai đội đứng đầu từ mỗi bảng và hai đội hạng ba có thành tích tốt nhất vào tứ kết. Các trận loại trực tiếp đá một lượt, có hiệp phụ và luân lưu nếu cần.
Tham dự giải châu lục: Đây chính là giải đấu cấp châu lục của Nam Mỹ, đội vô địch không tham dự giải nào khác.
Lịch sử & Phát triển
Thành lập và những năm đầu
Bóng đá Nam Mỹ bắt đầu phát triển từ thế kỷ 19 với Câu lạc bộ bóng đá và cricket Lima được thành lập tại Peru năm 1859 và Hiệp hội bóng đá Argentina được thành lập năm 1893. Giải đấu quốc tế đầu tiên diễn ra năm 1910 khi Argentina tổ chức sự kiện kỷ niệm 100 năm Cách mạng Tháng Năm với sự tham gia của Chile và Uruguay.
Giải đấu chính thức đầu tiên được tổ chức từ ngày 2-17 tháng 7 năm 1916 tại Argentina với tên gọi Campeonato Sudamericano de Football. Uruguay vô địch sau khi thắng chủ nhà Argentina trong trận đấu quyết định tại Estadio ở Avellaneda. Thành công của giải đấu đã dẫn đến việc thành lập CONMEBOL ngày 9 tháng 7 năm 1916.
Những cải cách hoặc tái cấu trúc lớn
Năm 1975, giải đấu chính thức được đổi tên thành Copa América và áp dụng thể thức mới không có địa điểm tổ chức cố định. Các trận đấu được diễn ra trong suốt cả năm ở mỗi quốc gia.
Năm 1986, CONMEBOL quyết định áp dụng chính sách luân phiên quyền đăng cai theo bảng chữ cái ABC. Từ năm 1987-2001, giải được tổ chức 2 năm một lần, sau đó 3 năm một lần (2001-2007), và từ 2007 trở lại chu kỳ 4 năm một lần.
Năm 1993, giải đấu được mở rộng lên 12 đội với việc mời thêm 2 đội từ các khu vực khác, chủ yếu từ CONCACAF.
Thời kỳ hoàng kim và các đội thống trị
Uruguay thống trị những năm đầu với các chức vô địch năm 1916, 1917, 1920. Argentina giành chức vô địch đầu tiên năm 1921 và có giai đoạn thống trị 1945-1947 với 3 chức vô địch liên tiếp - kỷ lục duy nhất trong lịch sử.
Brasil có giai đoạn thống trị mạnh mẽ từ 1997-2007 với 4 chức vô địch trong 5 kỳ tổ chức. Uruguay có thời kỳ hoàng kim với tổng cộng 15 chức vô địch, chỉ sau Argentina.
Những phát triển gần đây
Copa América 2015 tại Chile lần đầu áp dụng công nghệ Goal-line. Copa América Centenario 2016 tại Hoa Kỳ đánh dấu lần đầu giải được tổ chức ngoài Nam Mỹ với 16 đội tham dự.
Copa América 2019 tại Brasil lần đầu áp dụng công nghệ VAR. Copa América 2021 diễn ra tại Brasil thay vì Argentina và Colombia do ảnh hưởng COVID-19, Argentina giành chức vô địch lần thứ 15.
Các đội nổi bật & Kỷ lục
Các câu lạc bộ thành công nhất
Argentina: 16 chức vô địch, 29 lần vào chung kết, đội vô địch nhiều nhất và đương kim vô địch.
Uruguay: 15 chức vô địch, 45 lần tham dự (nhiều nhất), 197 trận thi đấu (nhiều nhất).
Brasil: 9 chức vô địch, có giai đoạn thống trị 1997-2007 với 4 chức vô địch.
Chile: 2 chức vô địch (2015, 2016), lần đầu vô địch sau 99 năm chờ đợi.
Kỷ lục vô địch
- Vô địch nhiều nhất: Argentina (16 lần)
- Vô địch liên tiếp nhiều nhất: Argentina (3 lần: 1945, 1946, 1947)
- Vào chung kết nhiều lần liên tiếp nhất: Argentina (8 lần)
- Đội chưa từng vô địch: Ecuador và Venezuela
Kỷ lục cá nhân
- Ghi nhiều bàn nhất một kỳ: Jair Da Rosa (Brasil), Humberto Maschio (Argentina), Javier Ambrois (Uruguay) - cùng 9 bàn
- Ghi nhiều bàn nhất một trận: Scarone, Marvezzi, Evaristo - cùng 5 bàn
- Vua phá lưới mọi thời đại: Norberto Mendez (Argentina), Zizinho (Brasil) - cùng 17 bàn
- Kỷ lục đáng quên: Martin Palermo (Argentina) đá hỏng 3 quả phạt đền trong một trận tại Copa 1999
Kỷ lục về khán giả và người xem
Giải đấu được coi là giải đấu được quan tâm nhiều thứ ba trên thế giới sau FIFA World Cup và UEFA Euro. Copa América 2016 tại Hoa Kỳ thu hút lượng khán giả đông đảo với 16 đội tham dự.
Tác động văn hóa & Các cuộc đối đầu
Các trận derby và đối đầu lớn
Uruguay vs Argentina: Cuộc đối đầu kinh điển nhất với 12 lần gặp nhau ở trận chung kết, nhiều hơn cả siêu kinh điển Argentina vs Brasil.
Argentina vs Brasil: Đối đầu giữa hai cường quốc bóng đá Nam Mỹ, với nhiều trận cầu kinh điển như chung kết 2004 và 2007.
Chile vs Argentina: Đối đầu đáng nhớ với hai trận chung kết liên tiếp 2015 và 2016, cả hai đều Chile thắng trên chấm luân lưu.
Văn hóa và truyền thống người hâm mộ
Copa América mang đậm bản sắc văn hóa Nam Mỹ với sự cuồng nhiệt của người hâm mộ. Mỗi kỳ từ năm 1987 đều có linh vật và logo riêng, bao gồm bài hát chính thức. Gardelito là linh vật đầu tiên của Copa América 1987.
Tác động kinh tế và xã hội
Giải đấu góp phần thúc đẩy du lịch và kinh tế của quốc gia đăng cai. Copa América Centenario 2016 tại Hoa Kỳ đã mở ra thị trường mới cho bóng đá Nam Mỹ.
Phủ sóng truyền hình và truyền thông
Kể từ cuối những năm 1980, giải đấu bắt đầu nhận được sự phủ sóng truyền hình ở châu Âu và Bắc Mỹ, giúp nâng cao vị thế của bóng đá Nam Mỹ trên thế giới.
Mùa giải hiện tại & Tương lai
Nhà vô địch hiện tại và tổng quan bảng xếp hạng
Argentina là đương kim vô địch Copa América 2021 sau khi đánh bại Brasil 1-0 trong trận chung kết nhờ bàn thắng của Ángel Di María. Đây là chức vô địch thứ 15 của Argentina và cũng là danh hiệu quốc tế đầu tiên của Lionel Messi.
Các thương vụ chuyển nhượng hoặc thay đổi đáng chú ý
Copa América 2021 đánh dấu sự nghiệp đỉnh cao của Lionel Messi khi cuối cùng anh cũng giành được danh hiệu quốc tế cùng Argentina. Đây cũng là giải đấu cuối cùng của một số cầu thủ kỳ cựu như Sergio Agüero.
Kế hoạch hoặc mở rộng trong tương lai
Copa América 2024 được tổ chức tại Hoa Kỳ với 16 đội tham dự, bao gồm 10 đội CONMEBOL và 6 đội CONCACAF. Theo quy định luân phiên ABC, các kỳ tiếp theo sẽ có thể dự đoán được quốc gia đăng cai cho các năm 2028, 2032, 2036.
CONMEBOL đã điều chỉnh lịch thi đấu để Copa América được tổ chức cùng năm với UEFA Euro, tạo ra sự cạnh tranh và thu hút sự chú ý của người hâm mộ toàn cầu.