UEFA Europa League là giải đấu bóng đá cấp câu lạc bộ hạng hai của châu Âu, được UEFA tổ chức từ năm 1971 với tên gọi ban đầu là Cúp UEFA. Giải đấu hiện có 32 đội tham dự vòng bảng, thi đấu theo thể thức loại trực tiếp sau vòng bảng, và là sân chơi dành cho các câu lạc bộ châu Âu xếp dưới UEFA Champions League nhưng trên UEFA Conference League. Đội vô địch sẽ giành quyền tham dự UEFA Super Cup và vòng bảng Champions League mùa giải tiếp theo, với Sevilla là câu lạc bộ thành công nhất với 7 danh hiệu.

Tổng quan giải đấu

Thông tin cơ bản

Tên chính thức của giải đấu là UEFA Europa League (viết tắt UEL), trước đây được biết đến với tên Cúp UEFA từ năm 1971 đến 2009. Giải đấu được thành lập năm 1971 bởi Liên đoàn bóng đá châu Âu (UEFA), thay thế cho Inter-Cities Fairs Cup.

UEFA là cơ quan tổ chức giải đấu, bao gồm các câu lạc bộ bóng đá từ khắp châu Âu đủ điều kiện tham dự. Hiện tại giải đấu có 32 đội tham dự vòng bảng, là giải đấu hạng hai trong hệ thống bóng đá cấp câu lạc bộ châu Âu, xếp dưới UEFA Champions League và trên UEFA Conference League.

Thể thức thi đấu

Từ mùa giải 2021/22, giải đấu có 32 đội tham dự vòng bảng chia thành 8 bảng đấu, thi đấu 2 lượt đi và về. Mỗi liên đoàn quốc gia thành viên có 2 câu lạc bộ tham dự, trừ một số liên đoàn có ít đội hơn.

Kết thúc vòng bảng, 8 đội đứng đầu vào thẳng vòng 16 đội, còn 8 đội xếp thứ 2 vòng bảng phải thi đấu playoff với 8 đội xếp thứ 3 vòng bảng UEFA Champions League để chọn ra 8 đội cuối cùng. Từ vòng 16 đội trở đi, các đội thi đấu loại trực tiếp 2 lượt đi và về cho đến trận chung kết.

Đội vô địch giành quyền tham dự UEFA Super Cup và thăng hạng lên vòng bảng UEFA Champions League mùa giải tiếp theo kể từ mùa 2014-15, cũng như tham dự UEFA–CONMEBOL Club Challenge kể từ năm 2023.

Lịch sử và phát triển

Thành lập và những năm đầu

Cúp UEFA được tổ chức lần đầu tiên trong mùa giải 1971-72, thay thế cho Inter-Cities Fairs Cup. Trận chung kết đầu tiên diễn ra giữa Wolverhampton Wanderers và Tottenham Hotspur, với Tottenham giành chiến thắng.

Liverpool giữ danh hiệu vào năm 1973 khi đánh bại Borussia Mönchengladbach. Borussia Mönchengladbach sau đó giành chức vô địch trong các năm 1975 và 1979. Feyenoord chiến thắng năm 1974 sau khi đánh bại Tottenham Hotspur, và Liverpool giành chức vô địch lần thứ hai vào năm 1976.

Những cải cách và tái cấu trúc lớn

Năm 1999, UEFA Cup Winners' Cup được hợp nhất với Cúp UEFA và ngừng tổ chức. Từ mùa giải 2004-05, một vòng bảng đã được thêm vào trước vòng đấu loại trực tiếp.

Việc tái xây dựng thương hiệu lớn nhất diễn ra năm 2009 khi giải đấu được đổi tên thành UEFA Europa League từ mùa giải 2009-10. Đồng thời, UEFA Intertoto Cup được chấm dứt và sáp nhập vào giải đấu Europa League mới, tạo ra thể thức thi đấu lớn hơn với vòng bảng mở rộng.

Thời kỳ hoàng kim và các đội thống trị

Thập kỷ 1980 chứng kiến sự thành công của IFK Göteborg (1982, 1987) và Real Madrid (1985, 1986). Năm 1989 bắt đầu sự thống trị của các câu lạc bộ Ý với Napoli của Diego Maradona.

Thập kỷ 1990 là thời đại của bóng đá Ý với nhiều trận chung kết toàn Ý. Juventus, Inter Milan và Parma đều giành được danh hiệu trong giai đoạn này. Parma giành cúp vào năm 1999, đánh dấu chiến thắng cuối cùng của kỷ nguyên thống trị Ý.

Những phát triển gần đây

Thập kỷ 2000 chứng kiến sự đa dạng về các đội vô địch. Galatasaray trở thành đội Thổ Nhĩ Kỳ đầu tiên giành cúp năm 2000. Sevilla bắt đầu sự thống trị từ năm 2006 với hai chức vô địch liên tiếp.

Từ khi đổi tên thành Europa League, Atlético Madrid giành chiến thắng năm 2010 và 2012. Sevilla tiếp tục thành công với các chức vô địch năm 2014, 2015, 2016, 2020 và 2023, trở thành đội thành công nhất với 7 danh hiệu.

Các đội nổi bật và kỷ lục

Các câu lạc bộ thành công nhất

Sevilla là câu lạc bộ thành công nhất trong lịch sử giải đấu với 7 danh hiệu (2006, 2007, 2014, 2015, 2016, 2020, 2023). Atletico Madrid đứng thứ hai với 3 chức vô địch (2010, 2012, 2018).

Các câu lạc bộ khác có nhiều danh hiệu bao gồm Inter Milan (3 lần), Juventus (3 lần), Liverpool (3 lần), và Borussia Mönchengladbach (2 lần). Đã có 30 câu lạc bộ giành được danh hiệu, 14 trong số đó giành được nhiều hơn một lần.

Kỷ lục vô địch

Theo quy định mới, một câu lạc bộ giành chiến thắng ba lần liên tiếp hoặc năm lần nói chung sẽ nhận được biểu hiện danh hiệu nhiều lần chiến thắng. Kể từ mùa giải 2016-17, chỉ có Sevilla đạt được danh hiệu để đeo biểu hiện nhiều lần chiến thắng.

Sevilla cũng là đội duy nhất bảo vệ thành công chức vô địch ba năm liên tiếp (2014, 2015, 2016). Trước đó, họ cũng giành hai chức vô địch liên tiếp đầu tiên của giải (2006, 2007).

Kỷ lục cá nhân

Bắt đầu từ mùa giải 2016-17, UEFA đã giới thiệu giải thưởng Cầu thủ xuất sắc nhất mùa giải UEFA Europa League. Ban giám khảo bao gồm các huấn luyện viên tham gia vòng bảng và 55 nhà báo được chọn bởi European Sports Media.

Từ mùa giải 2021-22, UEFA cũng trao giải thưởng Cầu thủ trẻ xuất sắc nhất mùa giải, được chọn bởi Ban giám sát kỹ thuật của UEFA.

Kỷ lục thành tích theo quốc gia

Các câu lạc bộ Tây Ban Nha có số lần vô địch nhiều nhất với 14 danh hiệu, tiếp theo là các đội từ Ý (10 lần) và Anh (9 lần). Đây cho thấy sự thống trị của ba nền bóng đá hàng đầu châu Âu trong giải đấu này.

Tác động văn hóa và các cuộc đối đầu

Các trận derby và đối thủ lớn

Giải đấu đã chứng kiến nhiều trận chung kết giữa các đội cùng quốc gia, bao gồm trận chung kết toàn London năm 2019 giữa Chelsea và Arsenal - trận chung kết UEFA Cup/Europa League đầu tiên giữa hai đội từ cùng một thành phố.

Các trận chung kết toàn Tây Ban Nha cũng đã diễn ra, như trận đấu giữa Atlético Madrid và Athletic Bilbao năm 2012, hay giữa Sevilla và Espanyol năm 2007.

Văn hóa người hâm mộ và truyền thống

Giải đấu có bản nhạc chủ đề riêng được gọi là UEFA Europa League Anthem, được phát trước mỗi trận đấu tại các sân vận động và trong các chương trình truyền hình. Bản anthem đầu tiên được sáng tác bởi Yohann Zveig và ghi âm bởi Paris Opera vào đầu năm 2009.

Một bản anthem mới được sáng tác bởi Michael Kadelbach ra mắt cùng với việc đổi thương hiệu mùa giải 2015-16. Bản anthem hiện tại do MassiveMusic sáng tác được sử dụng từ mùa giải 2018-19.

Tác động kinh tế và xã hội

Giải đấu mang lại nguồn thu đáng kể cho các câu lạc bộ thông qua hệ thống tiền thưởng. Đối với mùa giải 2021-22, suất tham dự vòng bảng được hưởng mức phí cơ bản €3.630.000, với các mức thưởng khác nhau cho từng giai đoạn.

Đội vô địch nhận được €8.600.000, trong khi đội á quân nhận €4.600.000. Hệ thống tiền thưởng này giúp các câu lạc bộ có thêm động lực tham gia và đầu tư vào giải đấu.

Phủ sóng truyền thông và phát sóng

UEFA Europa League được tài trợ bởi bảy tập đoàn đa quốc gia cho giai đoạn 2024-27, bao gồm Just Eat Takeaway, Hankook, Laufenn, Engelbert Strauss, Swissquote, Betano, và Lidl. Kipsta của Decathlon là nhà cung cấp bóng thi đấu chính thức từ mùa giải 2024-25.

Mùa giải hiện tại và tương lai

Thể thức hiện tại

Từ mùa giải 2021/22, giải đấu áp dụng thể thức mới với 32 đội tham dự vòng bảng chia thành 8 bảng. Các đội đứng đầu bảng vào thẳng vòng 16, trong khi đội xếp thứ 2 phải thi đấu playoff với đội xếp thứ 3 từ vòng bảng Champions League.

Hệ thống tiền thưởng cũng được điều chỉnh với mức thưởng cụ thể cho từng giai đoạn, từ €630.000 cho một chiến thắng vòng bảng đến €8.600.000 cho đội vô địch.

Những thay đổi về tài trợ

Thương hiệu phụ Kipsta của Decathlon trở thành nhà cung cấp bóng thi đấu chính thức từ mùa giải 2024-25 trong thời hạn ba năm. Giải đấu cũng sử dụng hàng rào quảng cáo LED riêng từ vòng 16 đội và có các quy định nghiêm ngặt về quảng cáo trên áo đấu.

Kế hoạch tương lai

Cúp vô địch được thiết kế bởi Silvio Gazzaniga, nặng 15 kg và làm bằng bạc trên bệ đá hoa vàng. Theo quy định hiện tại, cúp luôn nằm trong quản lý của UEFA, và mỗi đội vô địch nhận được bản sao thu nhỏ cỡ đầy đủ.

Các câu lạc bộ giành chiến thắng ba lần liên tiếp hoặc năm lần nói chung sẽ nhận được biểu hiện danh hiệu nhiều lần chiến thắng, với Sevilla là đội duy nhất đạt được điều này kể từ năm 2016.