Giải bóng đá Ngoại hạng Anh là hạng đấu cao nhất của hệ thống các giải bóng đá ở Anh, được thành lập vào năm 1992. Giải đấu gồm 20 câu lạc bộ, sử dụng hệ thống thăng hạng và xuống hạng với English Football League. Mùa giải kéo dài từ tháng 8 đến tháng 5 với mỗi đội chơi 38 trận đấu theo thể thức vòng tròn 2 lượt. Premier League hiện là giải đấu bóng đá được xem nhiều nhất trên thế giới, phát sóng trên 212 vùng lãnh thổ tới 643 triệu hộ gia đình. Đã có 51 câu lạc bộ tham dự kể từ mùa giải đầu tiên, nhưng chỉ có 7 trong số đó giành được chức vô địch, với Manchester United dẫn đầu với 13 lần vô địch.

Tổng quan giải đấu

Thông tin cơ bản

Tên chính thức của giải đấu là Premier League, trước đây được gọi là FA Premier League từ khi thành lập đến năm 2007. Giải đấu thường được biết đến với các tên gọi như English Premier League hoặc EPL.

Giải được thành lập vào ngày 20 tháng 2 năm 1992 sau quyết định của các câu lạc bộ tham dự Football League First Division tách khỏi Football League. Việc thành lập này nhằm tận dụng lợi thế về các thỏa thuận bản quyền truyền hình.

Cơ quan tổ chức là Football Association Premier League Ltd (FAPL), được tổ chức như một công ty và được sở hữu bởi 20 thành viên câu lạc bộ. Mỗi câu lạc bộ là một cổ đông với một phiếu biểu quyết về các vấn đề như thay đổi quy tắc và hợp đồng.

Premier League hiện có 20 câu lạc bộ tham dự và là hạng đấu cao nhất trong hệ thống bóng đá Anh.

Thể thức thi đấu

Mùa giải Premier League kéo dài từ tháng 8 đến tháng 5. Mỗi câu lạc bộ sẽ thi đấu với các đối thủ khác 2 lần theo thể thức vòng tròn 2 lượt, bao gồm 1 trận sân nhà và 1 trận sân khách, tổng cộng 38 trận đấu mỗi mùa.

Các đội giành được 3 điểm cho mỗi trận thắng, 1 điểm cho trận hòa và không có điểm khi thua. Các đội được xếp hạng theo tổng số điểm, sau đó xét đến hiệu số bàn thắng và thành tích đối đầu.

Hệ thống thăng hạng và xuống hạng hoạt động giữa Premier League và English Football League Championship. Ba đội đứng cuối bảng xếp hạng Premier League sẽ xuống chơi tại Championship. Ngược lại, hai đội đứng đầu Championship cùng với đội thắng vòng play-off (dành cho các đội xếp từ thứ 3 đến thứ 6) sẽ lên Premier League.

Bốn đội đứng đầu Premier League giành quyền tham dự UEFA Champions League, với ba đội dẫn đầu lọt trực tiếp vào vòng bảng và đội thứ 4 tham dự vòng play-off. Đội xếp thứ 5 trực tiếp tham dự UEFA Europa League, các suất còn lại phụ thuộc vào kết quả của FA Cup và League Cup.

Lịch sử & Phát triển

Thành lập và những năm đầu

Cuối những năm 1980 đánh dấu bước lùi của bóng đá Anh với các sân vận động xuống cấp, nạn côn đồ tràn lan và lệnh cấm thi đấu tại châu Âu sau thảm họa Heysel năm 1985. Football League First Division xếp sau Serie A của Italia và La Liga của Tây Ban Nha về khán giả và doanh thu.

Năm 1990, giám đốc điều hành London Weekend Television Greg Dyke gặp mặt đại diện của nhóm "Big 5" (Manchester United, Liverpool, Tottenham, Everton và Arsenal) để thảo luận về việc ly khai khỏi Football League. FA ủng hộ ý tưởng này như một cách làm suy yếu vị thế của Football League.

Bản hiệp định các thành viên sáng lập được ký ngày 17 tháng 7 năm 1991, thiết lập các nguyên tắc cơ bản về việc thành lập FA Premier League. Giải đấu mới sẽ độc lập tài chính với FA và Football League, tự chủ về thỏa thuận tài trợ và bản quyền truyền hình.

Cải cách và tái cơ cấu lớn

Năm 1995, số câu lạc bộ giảm xuống còn 20 theo yêu cầu của FIFA về việc giảm số trận đấu, với 4 đội xuống hạng và chỉ 2 đội lên hạng trong mùa đó.

Năm 2007, giải đấu được đổi tên từ FA Premier League thành đơn giản là Premier League.

Từ mùa giải 2019-20, hệ thống Trợ lý trọng tài video (VAR) đã được áp dụng trong giải đấu.

Thời kỳ hoàng kim và các đội thống trị

Thập niên 2000 được đánh dấu bởi sự thống trị của nhóm "Big 4" gồm Arsenal, Chelsea, Liverpool và Manchester United. Từ 2002 đến 2009, họ thống trị 4 vị trí đầu bảng, nơi có suất tham dự Champions League.

Arsenal đã tạo nên kỳ tích vô địch mà không thua trận nào trong mùa 2003-04, lần duy nhất điều này xảy ra tại Premier League.

Từ sau 2009, cấu trúc "Big 4" thay đổi với sự xuất hiện của Tottenham Hotspur và Manchester City trong top 4. Manchester City trở thành câu lạc bộ đầu tiên ngoài "Big 4" vô địch kể từ mùa 1994-95 khi giành chức vô địch mùa 2011-12.

Diễn biến gần đây

Mùa giải 2015-16 chứng kiến câu chuyện cổ tích của Leicester City khi giành chức vô địch, trở thành đội bóng đầu tiên ngoài nhóm "Big 6" vô địch kể từ sau Everton năm 2005.

Mùa giải 2022-23 có lịch thi đấu đặc biệt khi phải tạm nghỉ 6 tuần từ tháng 11 đến tháng 12 để nhường chỗ cho FIFA World Cup. Leicester City, nhà vô địch mùa 2015-16, đã xuống hạng, trở thành câu lạc bộ vô địch thứ hai phải xuống hạng kể từ năm 1992.

Đội bóng nổi bật & Kỷ lục

Các câu lạc bộ thành công nhất

Đã có tổng cộng 51 câu lạc bộ tham dự Premier League kể từ mùa giải đầu tiên năm 1992, nhưng chỉ có 7 trong số đó giành được chức vô địch.

Manchester United dẫn đầu với 13 lần vô địch, tiếp theo là Manchester City (8), Chelsea (5), Arsenal (3), Liverpool (2), Blackburn Rovers (1) và Leicester City (1).

Chỉ có 6 thành viên sáng lập Premier League chưa từng xuống hạng, trong khi 6 đội sáng lập khác chưa thể trở lại sau khi xuống hạng.

Kỷ lục chức vô địch

Alex Ferguson là huấn luyện viên có thời gian làm việc dài nhất, nắm quyền Manchester United từ tháng 11 năm 1986 đến khi nghỉ hưu mùa 2012-13, dẫn dắt cả 21 mùa đầu tiên của Premier League.

Arsenal đã tạo nên kỷ lục vô địch bất bại trong mùa 2003-04, là lần duy nhất một đội hoàn thành mùa giải mà không thua trận nào.

Kỷ lục cầu thủ cá nhân

Alan Shearer giữ kỷ lục ghi nhiều bàn thắng nhất tại Premier League với 260 bàn. Ba mươi tư cầu thủ đã đạt cột mốc 100 bàn thắng.

Erling Haaland giữ kỷ lục ghi nhiều bàn thắng nhất trong một mùa giải với 36 bàn cho Manchester City.

Ryan Giggs giữ kỷ lục ghi bàn trong nhiều mùa liên tiếp nhất, với việc ghi bàn trong cả 21 mùa giải đầu tiên.

Kỷ lục khán giả và lượt xem

Trong mùa giải 2024-25, trung bình một trận đấu tại Premier League thu hút khoảng 40.430 khán giả tới sân, cao thứ 2 trong các giải bóng đá chuyên nghiệp sau Bundesliga.

Kỷ lục trung bình khán giả tới sân cao nhất là 36.695 được thiết lập vào mùa 2013-14.

Premier League phát sóng trên 212 vùng lãnh thổ tới 643 triệu hộ gia đình và khoảng 30 tỷ lượt xem truyền hình.

Tác động văn hóa & Đối thủ

Các trận derby và đối thủ lớn

Sự cạnh tranh giữa nhóm "Big 6" (Arsenal, Chelsea, Liverpool, Manchester United, Manchester City, Tottenham) đã tạo nên nhiều trận đấu kinh điển và đối thủ truyền kiếp.

Việc thống trị của "Big 4" trong thập niên 2000 và sau đó là "Big 6" đã tạo ra những cuộc cạnh tranh quyết liệt cho các vị trí dự Champions League.

Văn hóa người hâm mộ và truyền thống

Phần lớn các sân bóng đều được lấp đầy khán giả, thể hiện sự cuồng nhiệt của người hâm mộ. Các trận đấu chủ yếu được diễn ra vào chiều thứ Bảy và Chủ Nhật.

Cầu thủ thực hiện hành động quỳ gối trước trận đấu để thể hiện sự đoàn kết và cam kết xóa bỏ phân biệt chủng tộc.

Tác động kinh tế và xã hội

Premier League là giải đấu bóng đá có doanh thu cao nhất thế giới, với tổng doanh thu các câu lạc bộ là 2.48 tỷ Euro mùa 2009-10.

Giải đấu thu về 2.2 tỷ Euro một năm từ tiền bản quyền truyền hình trong nước và quốc tế. Các câu lạc bộ được chia khoản lợi nhuận 1.6 tỷ bảng mùa 2014-15 và 2.4 tỷ bảng mùa 2016-17.

Truyền thông và phát sóng

BSkyB và BT Group là hai nhà phát sóng chính tại Vương quốc Anh, với Sky giành quyền phát sóng 116 trận và BT Group 38 trận mỗi mùa.

Tại Việt Nam, K+ (liên doanh giữa VTV và Canal Plus) là đơn vị sở hữu độc quyền bản quyền phát sóng từ năm 2010 đến 2025.

Mùa giải hiện tại & Tương lai

Nhà vô địch hiện tại và tổng quan thứ hạng

Mùa giải 2024-25 có 20 câu lạc bộ tham dự, với Leicester City, Ipswich Town và Southampton là ba đội mới lên hạng từ Championship.

Luton Town, Burnley và Sheffield United là ba đội xuống hạng sau mùa giải 2023-24.

Brighton & Hove Albion và Brentford tiếp tục thi đấu tại Premier League sau lần lên hạng đầu tiên, với mùa giải thứ 8 và 4 tương ứng.

Chuyển nhượng và thay đổi đáng chú ý

Các cầu thủ chỉ được chuyển nhượng trong hai kỳ chuyển nhượng: từ ngày cuối mùa giải đến 31 tháng 8 và từ 31 tháng 12 đến 31 tháng 1.

Từ mùa 2010-11, các câu lạc bộ chỉ được đăng ký tối đa 25 cầu thủ trên 21 tuổi, trong đó ít nhất 8 cầu thủ phải là 'home-grown'.

Kỷ lục chuyển nhượng cao nhất là Gareth Bale từ Tottenham sang Real Madrid với 85 triệu bảng năm 2013.

Kế hoạch và mở rộng tương lai

Năm 2020, Dự án Big Picture được công bố bởi Manchester United và Liverpool, mô tả kế hoạch tái hợp các câu lạc bộ hàng đầu Premier League với Giải bóng đá Anh để cải thiện tình hình tài chính và tăng cường sức cạnh tranh.

Premier League tiếp tục duy trì vị trí số 1 trong Hệ số UEFA dành cho các giải đấu dựa theo thành tích của các câu lạc bộ tại châu Âu.