Giải bóng đá vô địch quốc gia Croatia (tiếng Croatia: Hrvatska nogometna liga, viết tắt là HNL) là giải đấu bóng đá chuyên nghiệp hàng đầu của Croatia. Được thành lập vào năm 1992, giải đấu hiện tại có 10 đội tham dự và được tổ chức theo thể thức vòng tròn ba lượt. HNL được điều hành bởi Liên đoàn bóng đá Croatia và đã trải qua nhiều lần thay đổi về tên gọi, số lượng đội tham dự cũng như hệ thống tổ chức. Giải đấu bắt đầu vào cuối tháng 7 hoặc đầu tháng 8 và kết thúc vào tháng 5 với quãng nghỉ khoảng hai tháng từ tháng 12 đến tháng 2.

Tổng quan về giải đấu

Thông tin cơ bản

Tên chính thức của giải đấu là Hrvatska nogometna liga (HNL), trước đây được gọi là Prva Hrvatska nogometna liga (1. HNL). Từ năm 2022-23, giải đấu được đổi tên do tái cấu trúc hệ thống giải đấu. Giải được thành lập vào năm 1991 sau sự giải thể của Giải VĐQG Nam Tư và chính thức khởi tranh vào tháng 2 năm 1992.

Giải đấu được điều hành bởi Liên đoàn bóng đá Croatia và là giải đấu cao nhất trong hệ thống bóng đá Croatia. Hiện tại có 10 đội tham dự giải đấu, sau nhiều lần thay đổi số lượng đội từ khi thành lập.

Kể từ năm 2003, giải đấu đã được đổi tên theo nhà tài trợ chính thức qua các giai đoạn: Prva HNL Ožujsko (2003-2007), T-Com Prva HNL (2007-2011), MAXtv Prva liga (2011-2017), Hrvatski Telekom Prva liga (2017-2022), và hiện tại là Hrvatska Premijer liga.

Thể thức thi đấu

Mùa giải bắt đầu vào cuối tháng 7 hoặc đầu tháng 8 và kết thúc vào tháng 5 với quãng thời gian nghỉ khoảng hai tháng từ tháng 12 đến tháng 2. Trong ba mùa giải đầu tiên, một trận thắng được tính hai điểm, từ mùa giải 1994-95 thì con số này tăng lên thành ba điểm.

Giải đấu đã trải qua nhiều thể thức thi đấu khác nhau. Hiện tại với 10 đội, mỗi đội đấu với mỗi đội khác ba lần với tổng số 33 vòng đấu. Đội xếp cuối sẽ bị xuống hạng và chơi tại Druga HNL, trong khi đội nhì bảng cuối cùng tham dự trận play-off trụ hạng với đội xếp thứ hai ở Druga HNL.

Về tham dự các giải đấu châu Âu, đội vô địch sẽ tham dự vòng loại thứ hai của UEFA Champions League, đội á quân sẽ tham dự vòng loại thứ hai của UEFA Europa League, trong khi đội xếp thứ ba sẽ tham dự vòng loại vòng sơ loại đầu tiên của UEFA Europa League. Đội vô địch Cúp bóng đá Croatia sẽ tham dự vòng loại thứ ba của UEFA Europa League.

Lịch sử và sự phát triển

Thành lập và những năm đầu

Giải đấu được thành lập vào năm 1991 sau sự tan rã của Nam Tư, khiến giải đấu cấp cao nhất trong hệ thống bóng đá nước này bị chia thành nhiều giải đấu nhỏ hơn. Điều này đồng nghĩa với việc tách Hiệp hội bóng đá Croatia khỏi Liên đoàn bóng đá Nam Tư và thành lập liên đoàn bóng đá riêng.

Mùa giải đầu tiên khởi tranh vào tháng 2 năm 1992 và kết thúc vào tháng 6 năm 1992 do bị ảnh hưởng bởi chiến tranh đang diễn ra ở Croatia. Tổng cộng có 12 câu lạc bộ tham dự giải và không có đội nào xuống hạng vì giải đấu sẽ được mở rộng lên thành 16 đội ở mùa giải tiếp theo.

Các cuộc cải tổ lớn

Giải đấu đã trải qua nhiều lần thay đổi về hệ thống tổ chức và số lượng câu lạc bộ tham gia. Mùa giải 1993-94 có số lượng đội tham dự cao nhất trong lịch sử với 18 đội. Mùa giải 1995-96 là mùa giải đầu tiên có các giải A và B riêng biệt, với thể thức chia thành hai giai đoạn khá phức tạp.

Từ mùa giải 1997-98, giải đấu áp dụng thể thức mới khi vào tháng 3, các đội sẽ được phân chia thành hai nhóm là nhóm vô địch và nhóm xuống hạng, với 50% số điểm của mỗi đội được tính ở giai đoạn này.

Sự thống trị và các đội mạnh

Dinamo Zagreb và Hajduk Split là hai đội bóng thống trị giải đấu. Dinamo Zagreb có 4 lần vô địch Nam Tư và 22 lần vô địch Croatia, trong khi Hajduk Split có 9 lần vô địch Nam Tư và 6 lần vô địch Croatia.

Phát triển gần đây

Từ mùa giải 2013-14, số đội đã giảm xuống chỉ còn 10. Vào cuối mùa giải 2014-15, Giải bóng đá vô địch quốc gia Croatia được xếp hạng thứ 17 ở châu Âu. Tính đến năm 2020, giải vô địch quốc gia Croatia được xếp hạng thứ 20 ở châu Âu với hệ số 24,875.

Các đội bóng nổi bật và kỷ lục

Các câu lạc bộ thành công nhất

Tính đến năm 2021, chỉ có 4 trong tổng số 12 đội đầu tiên của giải VĐQG Croatia chưa từng xuống hạng là Dinamo Zagreb, Hajduk Split, Osijek và Rijeka. Năm trong số 10 câu lạc bộ hiện vẫn đang thi đấu ở cấp độ cao nhất của Croatia cũng từng thi đấu tại Giải vô địch quốc gia Nam Tư từ năm 1945 đến năm 1991.

Kỷ lục vô địch

Dinamo Zagreb là đội thành công nhất với 22 lần vô địch Croatia, tiếp theo là Hajduk Split với 6 lần vô địch. Các đội khác từng vô địch bao gồm Croatia Zagreb (5 lần), Rijeka và NK Zagreb.

Kỷ lục cá nhân

Igor Cvitanović từng giữ kỷ lục ghi nhiều bàn thắng nhất tại HNL với 126 bàn, trước khi bị Davor Vugrinec vượt qua với 146 bàn thắng khi giải nghệ vào tháng 5 năm 2015. Eduardo giữ kỷ lục ghi nhiều bàn thắng nhất trong một mùa giải với 34 bàn trong màu áo Dinamo Zagreb vào mùa giải 2006-07.

Marijo Dodik giữ kỷ lục ghi 6 bàn thắng trong một trận đấu HNL. Dinamo Zagreb trở thành đội đầu tiên ghi được 1000 bàn thắng tại giải đấu. Trận đấu có tỷ số cao nhất là chiến thắng 10-1 của Dinamo Zagreb trước NK Pazinka vào ngày 12 tháng 12 năm 1993.

Kỷ lục khán giả và truyền hình

Trong quá khứ, mỗi vòng đấu chỉ có một trận đấu được phát sóng trên truyền hình. Từ mùa giải 2008-09, HRT đã bắt đầu chương trình "Volim Nogomet" phát sóng 5 trận đấu kết hợp vào các buổi chiều Chủ nhật. Hiện tại, tất cả các trận đấu đều được phát sóng trực tiếp trên Arenasport.

Tác động văn hóa và các cuộc đối đầu

Các trận derby và đối thủ lớn

Các trận derby chính được phát sóng vào lúc 20h15 CET để khán giả có thể theo dõi. Dinamo Zagreb và Hajduk Split là hai đội có sự đối đầu lớn nhất trong giải đấu.

Văn hóa người hâm mộ và truyền thống

Do chiến tranh, cả Hajduk Split và HAŠK Građanski phải chơi các trận đấu sân nhà tại Áo trong các cúp châu Âu đầu những năm 1990. Điều này thể hiện sự kiên cường của bóng đá Croatia trong thời kỳ khó khăn.

Tác động kinh tế và xã hội

Nhà tài trợ chính của giải đấu là T-Hrvatski Telekom thuộc quyền sở hữu của Deutsche Telekom. Giải đấu đã trải qua nhiều giai đoạn tài trợ khác nhau, phản ánh sự phát triển kinh tế của Croatia.

Đưa tin và phát sóng

Bản quyền phát sóng đã được bán cho công ty tiếp thị Digitel Komunikacije trong thời hạn 5 năm từ mùa giải 2011-12. Các trận đấu hiện được phát sóng trên Arenasport, tóm tắt trận đấu được phát sóng vào tối Chủ nhật trên RTL 2 và HRT 2.

Mùa giải hiện tại và tương lai

Tổng quan về nhà vô địch hiện tại và bảng xếp hạng

Có 10 câu lạc bộ thi đấu tại Giải bóng vô địch quốc gia Croatia mùa giải 2021-22, mùa giải thứ 31 kể từ khi giải đấu được thành lập. Dinamo Zagreb tiếp tục là đội thống trị giải đấu với 22 lần vô địch.

Các thay đổi đáng chú ý

Tính đến năm 2020, Dinamo Zagreb là câu lạc bộ Croatia được xếp hạng cao nhất với vị trí thứ 48 ở châu Âu trong bảng xếp hạng câu lạc bộ của UEFA. Trong lịch sử, các đội tại HNL đã có tổng cộng 8 lần lọt vào vòng bảng của UEFA Champions League.

Kế hoạch tương lai

Giải đấu tiếp tục duy trì 10 đội tham dự và áp dụng hệ thống play-off trụ hạng. Với hệ số UEFA hiện tại, bốn câu lạc bộ Croatia có thể đủ điều kiện tham dự các cúp châu Âu, thể hiện vị thế ổn định của giải đấu trong bối cảnh bóng đá châu Âu.